Czy zielone znaczy ekologiczne? Jak nowe przepisy UE mają ograniczyć greenwashing

„Naturalny”, „eko”, „zielony” czy „przyjazny dla środowiska” – takie określenia coraz częściej pojawiają się na opakowaniach produktów, w reklamach i sklepach internetowych. Problem zaczyna się wtedy, gdy za atrakcyjnymi hasłami nie stoją konkretne dowody, badania ani niezależne oznakowania.

Unia Europejska chce skuteczniej ograniczać takie praktyki. Od 27 września 2026 roku mają być stosowane przepisy wdrażające dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/825. Jednym z jej głównych celów jest walka z greenwashingiem, nazywanym również ekościemą.

Zmiany będą ważne zarówno dla producentów, jak i konsumentów. Firmy będą musiały ostrożniej formułować deklaracje środowiskowe, a kupujący mają otrzymać bardziej wiarygodne informacje, które pozwolą im odróżnić rzeczywiste właściwości produktu od marketingowej kreacji.

Czym jest greenwashing?

Greenwashing to sposób przedstawiania produktu, usługi lub całej firmy jako bardziej przyjaznych środowisku, niż wynika to z ich rzeczywistych właściwości.

Może polegać na używaniu niejasnych i bardzo ogólnych haseł, wyolbrzymianiu pojedynczej zalety produktu, pomijaniu niewygodnych informacji albo przypisywaniu całemu produktowi cechy, która dotyczy tylko jednego składnika. Greenwashing może również przyjmować formę własnych symboli przypominających niezależne certyfikaty lub opakowań, których wygląd sugeruje ekologiczność bez odpowiedniego uzasadnienia.

Ekościema nie zawsze oznacza przekazanie jednoznacznie fałszywej informacji. Bardzo często opiera się jedynie na sugestii.

Zielone opakowanie, ilustracje liści, symbole planety, określenia takie jak „w zgodzie z naturą” oraz znak wyglądający jak certyfikat mogą wywoływać przekonanie, że produkt został dokładnie przebadany i spełnia wysokie standardy środowiskowe.

W rzeczywistości producent może nie posiadać żadnego niezależnego potwierdzenia tych właściwości.

Co zmieni dyrektywa UE 2024/825?

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/825 została przyjęta 28 lutego 2024 roku. Jej celem jest lepsza ochrona konsumentów przed nieuczciwymi praktykami oraz ułatwienie podejmowania świadomych i bardziej zrównoważonych decyzji zakupowych.

Państwa członkowskie powinny były przyjąć przepisy wdrażające dyrektywę do 27 marca 2026 roku. Regulacje wynikające z dyrektywy mają być stosowane od 27 września 2026 roku.

Nie oznacza to, że określenia takie jak „eko”, „naturalny” czy „przyjazny środowisku” całkowicie znikną z opakowań. Firmy nie będą jednak mogły stosować ogólnych deklaracji środowiskowych, jeżeli nie będą potrafiły wykazać odpowiednio wysokiej efektywności środowiskowej związanej z daną deklaracją. Samo atrakcyjne hasło przestanie więc wystarczać.

Jakie określenia znajdą się pod szczególną kontrolą?

Dyrektywa wskazuje przykłady ogólnych deklaracji środowiskowych, które mogą tworzyć wrażenie szczególnie dobrych właściwości produktu. Należą do nich między innymi określenia takie jak „ekologiczny”, „eko”, „zielony”, „przyjazny dla środowiska”, „przyjazny naturze”, „dobry dla planety”, „biodegradowalny”, „biopochodny” czy „neutralny dla klimatu”.

Nie każde użycie tych słów będzie automatycznie niedozwolone. Producent powinien jednak potrafić wykazać, czego dokładnie dotyczy deklaracja, na jakiej podstawie została sformułowana i jakie dokumenty ją potwierdzają.

Przykładowo informacja „biodegradowalne opakowanie” powinna jasno wskazywać, czy biodegradowalne jest całe opakowanie, jego część, czy wyłącznie jeden z zastosowanych materiałów. Istotne mogą być również warunki i czas, w jakich biodegradacja rzeczywiście zachodzi.

Podobnie określenie „produkt ekologiczny” jest bardzo szerokie. Konsument nie wie na jego podstawie, czy chodzi o skład produktu, pochodzenie surowców, proces produkcji, sposób pakowania, transport, możliwość recyklingu czy cały cykl życia produktu.

Nowe przepisy mają promować komunikaty konkretne, zrozumiałe i możliwe do zweryfikowania.

Zielone opakowanie nie jest dowodem

Greenwashing może odbywać się nie tylko za pomocą tekstu. Deklaracja środowiskowa może przyjmować również formę ilustracji, grafiki, symbolu, nazwy handlowej lub oznakowania.

Znaczenie może mieć więc cały sposób przedstawiania produktu: kolorystyka opakowania, fotografie natury, symbole liści, drzew lub planety, nazwa produktu, własne znaki jakości, wygląd strony internetowej, reklamy oraz komunikacja w mediach społecznościowych.

Nie można przypisywać całemu produktowi cechy jednego elementu

Jedną z praktyk, które mają zostać wyraźnie ograniczone, jest przedstawianie całego produktu jako przyjaznego środowisku na podstawie właściwości dotyczącej tylko jego części.

Producent może na przykład sugerować, że cały produkt jest ekologiczny, chociaż deklaracja dotyczy wyłącznie opakowania. Może też podkreślać naturalne pochodzenie jednego składnika, przemilczając charakter pozostałych substancji.

Informacja kierowana do klienta powinna jasno wskazywać, czego dotyczy deklarowana właściwość, jaka część produktu ją posiada, w jaki sposób została potwierdzona oraz czy komunikat odnosi się do produktu, opakowania, składnika czy procesu produkcji.

Dzięki temu konsument ma otrzymać konkretną informację, a nie jedynie marketingową sugestię.

Własny zielony znaczek a niezależne oznakowanie

Na opakowaniach wielu produktów można zobaczyć symbole przypominające certyfikaty: okrągłe pieczęcie, listki, gwiazdki oraz napisy takie jak „eco quality”, „green choice” czy „natural formula”.

Część z tych oznaczeń jest tworzona samodzielnie przez producentów. Taki symbol może wyglądać profesjonalnie, ale nie musi oznaczać, że produkt został oceniony przez niezależną jednostkę albo sprawdzony według publicznie dostępnych kryteriów.

Dyrektywa ma ograniczyć stosowanie oznakowań dotyczących zrównoważonego charakteru produktu, które nie są oparte na systemie certyfikacji ani ustanowione przez organ publiczny.

Wiarygodne oznakowanie powinno pozwalać sprawdzić, kto je przyznał, według jakich kryteriów, jakiego produktu dotyczy oraz czy jego stosowanie podlega zewnętrznej kontroli.

Przykładem oficjalnego systemu oznakowania środowiskowego jest EU Ecolabel.

Czym jest EU Ecolabel?

EU Ecolabel jest oficjalnym oznakowaniem środowiskowym ustanowionym przez Unię Europejską. Jego charakterystyczny znak przedstawia kwiat utworzony z gwiazdek oraz symbol euro.

Oznakowanie nie jest przyznawane wyłącznie na podstawie deklaracji producenta. Produkt musi spełnić kryteria ustalone dla konkretnej grupy produktowej, a zgodność z wymaganiami jest oceniana przez uprawnioną jednostkę.

W Polsce jednostką właściwą w sprawach przyznawania EU Ecolabel jest Polskie Centrum Badań i Certyfikacji S.A.

Dla podłoży uprawowych i polepszaczy gleby obowiązują obecnie kryteria ustanowione w decyzji Komisji Europejskiej 2022/1244. Obejmują one między innymi wymagania związane z ograniczaniem zanieczyszczenia gleby i wody oraz minimalizowaniem zawartości metali ciężkich. Aktualne kryteria dla tej grupy produktowej są ważne do 31 grudnia 2030 roku.

EU Ecolabel nie jest więc dowolnym hasłem ani znakiem zaprojektowanym przez producenta. Stanowi niezależne potwierdzenie spełnienia wymagań środowiskowych określonych dla danej kategorii produktów. Widząc taki symbol na opakowaniu możemy mieć pewność, że produkt jest ekologiczny, a hasła widniejące na opakowaniu są prawdziwe.

Jak sprawdzić EU Ecolabel Polepszacza Gleby Biorol AgriRol 2?

Polepszacz Gleby Biorol posiada oznakowanie EU Ecolabel o numerze PL/048/001.

Informacji o produktach posiadających oznakowanie można szukać w oficjalnym EU Ecolabel Product Catalogue, czyli katalogu prowadzonym przez Komisję Europejską. Produkty można wyszukiwać między innymi według nazwy, producenta, grupy produktowej lub numeru licencji.

Należy pamiętać, że publiczny katalog może nie zawierać wszystkich produktów posiadających EU Ecolabel, ponieważ za zamieszczenie i aktualizację części informacji odpowiada właściciel licencji.

Numer PL/048/001 znajduje się również na opakowaniu Polepszacza Gleby Biorol, dzięki czemu klient może łatwo zidentyfikować oznakowanie i jego właściciela.

Co oznacza CE 1434 na opakowaniu Biorol?

Na opakowaniu Polepszacza Gleby Biorol znajduje się także oznakowanie CE 1434.

Znak CE wskazuje, że produkt nawozowy został oceniony pod kątem zgodności z wymaganiami określonymi w Rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1009 dotyczącym udostępniania na rynku produktów nawozowych UE.

Liczba 1434 nie jest numerem produktu ani certyfikatu ekologicznego. Jest to numer identyfikacyjny jednostki notyfikowanej – Polskiego Centrum Badań i Certyfikacji S.A. – uczestniczącej w procesie oceny zgodności.

W zależności od kategorii produktu i zastosowanej procedury ocena może obejmować między innymi dokumentację produktu, jego deklarowane właściwości, system zapewnienia jakości procesu produkcji, badania oraz nadzór.

Oznakowanie CE 1434 potwierdza zgodność produktu z odpowiednimi wymaganiami prawa unijnego dla produktów nawozowych.

CE 1434 odnosi się do zgodności produktu nawozowego z wymaganiami unijnymi, natomiast EU Ecolabel PL/048/001potwierdza spełnienie kryteriów środowiskowych określonych dla danej grupy produktów. Są to dwa różne, ale wzajemnie uzupełniające się oznakowania.

Greenwashing w branży ogrodniczej – przykłady

Produkty przeznaczone do pielęgnacji gleby i roślin wyjątkowo łatwo przedstawiać jako naturalne. Na ich opakowaniach często pojawiają się zdjęcia zielonych roślin, korzeni, gleby, liści i bujnych trawników.

Taka stylistyka może jednak odwracać uwagę od najważniejszych kwestii. Warto sprawdzić, co rzeczywiście znajduje się w składzie produktu, czy określenie „naturalny” dotyczy wszystkich składników, czy produkt został oceniony przez niezależną jednostkę oraz czy deklarowane parametry są regularnie kontrolowane.

Przykładem nieprecyzyjnego komunikatu może być hasło:

„W 100% ekologiczny wybór dla Twojego ogrodu”.

Nie wiadomo z niego, co dokładnie oznacza słowo „ekologiczny”, czego dotyczy wartość 100% i na podstawie jakich kryteriów dokonano oceny.

Podobne wątpliwości może budzić hasło:

„Naturalna formuła przyjazna dla planety”.

Bez dodatkowych informacji konsument nadal nie wie, jakie składniki zawiera produkt, kto potwierdził ich pochodzenie i na czym polega deklarowana korzyść dla środowiska.

Znacznie bardziej wartościowa jest informacja wskazująca konkretny skład produktu, posiadane oznakowania oraz sposób weryfikacji jego właściwości.

Jak rozpoznać wiarygodny produkt?

Przede wszystkim warto sprawdzić, kto przyznał oznakowanie znajdujące się na opakowaniu i czy można zweryfikować je w oficjalnym systemie. Sama zielona kolorystyka, liście lub znaczek przypominający certyfikat nie potwierdzają właściwości produktu.

Dobrym sygnałem są konkretne informacje o składzie, zakresie deklaracji i sposobie jej potwierdzenia. Warto także zwrócić uwagę, czy produkt podlega kontroli niezależnych instytucji oraz czy jasno wskazano, czy dana cecha dotyczy całego produktu, jednego składnika czy tylko opakowania.

Biorol – konkretne informacje zamiast zielonych obietnic

W Biorol wychodzimy z założenia, że zaufania do produktu nie powinno budować się wyłącznie za pomocą zielonego opakowania, zdjęć natury i atrakcyjnych haseł.

Polepszacz Gleby Biorol posiada oficjalne oznakowanie środowiskowe EU Ecolabel PL/048/001 oraz oznakowanie zgodności CE 1434. Jego skład opiera się na surowcach pochodzenia naturalnego, a deklarowane parametry podlegają regularnej kontroli zewnętrznych instytucji.

Skład produktu jest prosty i czytelny. Polepszacz Gleby Biorol powstaje z dwóch surowców pochodzenia naturalnego: serwatki białkowej i pulpy celulozowej.

Deklarowane właściwości i parametry produktu są regularnie weryfikowane podczas zewnętrznych kontroli. Sprawdzane jest, czy rzeczywiste cechy produktu pozostają zgodne z informacjami deklarowanymi przez producenta.

Nie tworzymy własnego zielonego znaku, który jedynie przypominałby niezależny certyfikat. Posługujemy się oznakowaniami opartymi na określonych wymaganiach i zewnętrznych procedurach oceny.

To szczególnie ważne w branży, w której słowa „naturalny”, „eko” i „przyjazny środowisku” są używane bardzo często, ale nie zawsze stoją za nimi niezależne kontrole i możliwe do sprawdzenia dokumenty.

Nowe przepisy to dobra zmiana dla uczciwych producentów i świadomych klientów

Dyrektywa UE 2024/825 nie oznacza końca komunikacji dotyczącej środowiska. Jej celem jest przede wszystkim ograniczenie deklaracji niejasnych, przesadzonych, nieudokumentowanych i wprowadzających konsumentów w błąd.

Firmy nadal będą mogły mówić o składzie, pochodzeniu surowców, sposobie produkcji i właściwościach swoich produktów. Będą jednak musiały robić to dokładniej, bardziej przejrzyście i na podstawie wiarygodnych informacji.

Dla konsumentów oznacza to możliwość podejmowania bardziej świadomych decyzji. Dla odpowiedzialnych producentów – szansę na wyraźniejsze odróżnienie produktów posiadających niezależne oznakowania od tych, których ekologiczny wizerunek został zbudowany przede wszystkim za pomocą marketingu.

W Biorol uważamy, że przyszłość odpowiedzialnej komunikacji nie polega na używaniu coraz większej liczby zielonych haseł. Polega na przedstawianiu konkretnych informacji, przejrzystego składu oraz dokumentów potwierdzających deklarowane właściwości.

Bo odpowiedzialny produkt nie powinien jedynie wyglądać na naturalny. Powinien móc to udowodnić.